Tình hình tồi tệ nhất của khủng hoảng tài chính dường như đã đi qua, nhưng vẫn còn nhiều câu hỏi được đặt ra về nguyên nhân của cuộc khủng hoảng, trong đó có câu hỏi về phạm vi ảnh hưởng của nguyên tắc kế toán theo giá thị trường (mark-to-market) đến cuộc khủng hoảng.

Nguyên tắc kế toán theo giá thị trường quốc tế như ở Hồng Kông, Mỹ và Anh, nguyên tắc này yêu cầu các công ty ghi nhận danh mục đầu tư theo giá thị trường và ghi nhận các khoản lãi hoặc lỗ chưa thực hiện của các khoản đầu tư này (vào cuối niên độ kế toán mặc dù các khoản đầu tư này công ty vẫn đang nắm giữ, chưa bán).

Nguyên tắc này khác với nguyên tắc kế toán trước đây, trước đây các công ty chỉ cần ghi nhận các khoản lãi, lỗ chưa thực hiện vào một khoản dự phòng trên bản cân đối kế toán.

Theo nghiên cứu của hãng Kiểm toán Deloitte Trung quốc trên 100 công ty niêm yết ở Hồng Kông, do áp dụng nguyên tắc giá thị trường (hay còn gọi là giá hợp lý), các công ty này phải ghi giá bút toán giảm 646 tỉ đô la Hồng Kông do nợ xấu và đánh giá lỗ các danh mục đầu tư.

Jeremy Newman, giám đốc điều hành toàn cầu của hãng kế toán quốc tế BDO đã bênh vực cho nguyên tắc kế toán này, ông cho rằng nguyên tắc này đã cho nhà đầu tư thấy bức tranh thực của các công ty. Ông nói những người chống lại nguyên tắc kế toán này không thể chấp nhận thực tế là các ngân hàng đã ra quyết định kinh doanh tồi tệ. Các khoản lỗ ngân hàng không phải là lỗ kế toán. Đây là các khoản lỗ bằng tiền, vì nhiều ngân hàng đã gặp nhiều rắc rối lớn về thanh khoản vì các quyết định cho vay tồi tệ đối với thị trường thế chấp dưới chuẩn. Đây không phải là lỗi của nguyên tắc kế toán.

Ông Newman cũng phản đối mạnh mẽ khi Mỹ dưới áp lực chính trị vào đầu năm nay đã điều chỉnh nguyên tắc kế toán này khi cho phép các tài sản trên danh mục đầu tư không cần đánh giá theo giá thị trường.

“Các ảnh hưởng chính trị lên nguyên tắc kế toán ở Mỹ trong những tháng gần đây là rất rõ” ông Newman nói. Những thay đổi như vậy tạo ra nhiều vấn đề hơn là giải pháp, vì các nhà phân tích không có được những con số phản ánh sức mạnh thật sự của các ngân hàng.

“Nguyên tắc kế toán theo giá thị trường không hoàn hảo nhưng đây là hệ thống kế toán minh bạch nhất hiện nay. Trước đây, các ngân hàng đã sử dụng kế toán theo giá thị trường, nhưng các tổ chức tài chính khác lại sử dụng các mô hình khác, vì vậy đã thiếu tính nhất quán”.